Қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем ҚР Экологиялық кодексінің 126-бабы 1-тармақшасына сәйкес алынады. Төлем қоршаған ортаға келесі әсер түрлері үшін алынады:
-
атмосфералық ауаға ластаушы заттардың шығарындылары;
-
ластаушы заттардың төгінділері;
-
қалдықтарды көму;
-
күкіртті ашық түрде күкірт карталарында орналастыру.
Төлемді объектінің операторы төлейді (автокөлік бойынша – оның иесі). Төлем мөлшерлемелері ҚР Салық кодексінде белгіленген.
Экологиялық кодекстің 12-бабы 1-тармағына сәйкес, қоршаған ортаға әсер ету деңгейі мен тәуекеліне байланысты объектілер 4 санатқа бөлінеді:
-
қоршаған ортаға елеулі теріс әсер ететін объектілер (I санат);
-
қоршаған ортаға орташа теріс әсер ететін объектілер (II санат);
-
қоршаған ортаға шамалы теріс әсер ететін объектілер (III санат);
-
қоршаған ортаға ең аз теріс әсер ететін объектілер (IV санат).
Экологиялық кодекстің 39-бабында «эмиссия нормативтері» ұғымы берілген, яғни экологиялық рұқсатта көрсетілген, рұқсат етілген шығарындылардың шекті сандық және сапалық көлемі. III және IV санаттағы объектілер үшін эмиссия нормативтері белгіленбейді.
ҚР Салық кодексінің 574-бабы 1-тармағына сәйкес, төлем төлеушілер – I, II және III санаттағы объектілердің операторлары. Салық салу объектісі – қоршаған ортаға нақты келтірілген теріс әсер көлемі.
ҚР Салық кодексінің 577-бабы 1-тармағына сәйкес объект операторы төлем сомасын мөлшерлемелер мен коэффициенттерді қолдана отырып есептейді. IV санаттағы объектілердің операторлары қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлем төлеушілер болып табылмайды және 870.00 нысаны бойынша салық есептілігін тапсырмайды.
Алайда, атмосфералық ауаны ластайтындар, соның ішінде жылжымалы ластау көздері (мысалы, автокөліктер) үшін ерекше шарттар бар. Экологиялық кодекстің 202-бабы 17-тармағына сәйкес, жылжымалы ластау көздері үшін рұқсат етілген шығарындылардың нормативтері белгіленбейді. Яғни, нақты шығарындылар көлемі аз болса да, қоршаған ортаға теріс әсер үшін төлемді міндетті түрде төлеу қажет.
Төлемді есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 25-іне дейін төлеу керек (мысалы, 2025 жылдың II тоқсаны үшін – 25.08.2025 ж. дейін). Ал 2025 жылдың II тоқсаны үшін декларацияны есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-іне дейін (яғни 15.08.2025 ж. дейін) жылжымалы ластау көзі (автокөлік) тіркелген жер бойынша тапсыру қажет.
Осылайша, автокөліктер бойынша, шығарындылар көлемі аз және төлем сомасы 100 АЕК-тен аспаса да, жылжымалы ластау көздері үшін қоршаған ортаға теріс әсерге төлем төленеді және 870.00 нысаны бойынша есептілік тапсырылады, объект санатына қарамастан. IV санаттағы өзге объектілер бойынша есептілік тапсырылмайды.