Салықтар мен әлеуметтік төлемдер: Қосымша жұмыс істейтін қызметкерлердің әлеуметтік қорғау аспектілері

Қызметкердің бірнеше жұмыс берушіде еңбек етуі жиі кездесетін жағдай. Әр жұмыс беруші қызметкердің табысынан жеке табыс салығын (ЖТС) ұстап, бюджетке аударады, сонымен қатар әлеуметтік төлемдерді де төлеуі тиіс. Қоса атқарушы қызметкер бойынша салықтар мен әлеуметтік төлемдердің сомасын қалай есептеу керек? Мұндай қызметкерлердің табысына салық салуда қандай ерекшеліктер бар?

Қоса атқару жұмысы

«Қоса атқару» ұғымы ҚР Еңбек кодексінің 1-бабы 56-тармақшасына сәйкес, қызметкердің:

• жүйелі түрде ақы төленетін;
• негізгі жұмыс уақытынан тыс атқаратын;
• еңбек шарты жасалуы міндетті жұмысы.

Қоса атқарудың екі түрі бар:

• «Сыртқы» – қызметкердің негізгі жұмыс берушісі бар, ал бұл ұйымға ол негізгі жұмысынан тыс уақытта жұмысқа келеді;
• «Ішкі» – қызметкердің негізгі жұмыс орны осы ұйымның өзінде, бірақ ол негізгі жұмысынан тыс уақытта осы жұмыс берушінің басқа жұмысын атқарады.

Еңбек шартында «қоса атқару» екені көрсетілуі тиіс. Бұл табысқа салық салу үшін маңызды.

Қоса атқарушы қызметкермен жұмыс істеу

ҚР ЕК талаптарын сақтау үшін, болашақ қоса атқарушыдан негізгі жұмыс орнынан анықтама сұрату қажет. Анықтамада жұмыс орны, лауазымы, еңбек жағдайлары көрсетілуі тиіс.

Екінші жұмыс берушіге негізгі жұмыс орны бойынша еңбек жағдайларын білу қажет, себебі қызметкердің жалпы жұмыс уақыты шектен аспауы тиіс. ҚР ЕК 68-бабы 3-тармағына сәйкес, жалпы жұмыс уақыты негізгі жұмыс орны мен қоса атқару бойынша бірге нормадан 4 сағаттан артық болмауы тиіс.

Еңбекке уақытша жарамсыздық парағы қызметкермен жасалған әрбір еңбек шарты бойынша есептеледі.

Қоса атқарушы табысына салық салу

Қоса атқарушымен еңбек шарты жасалып, нақты жұмыс уақыты есептелгеннен кейін, оған есептелетін жалақы сомасы анықталады. Жалақыдан салықтар (ЖТС, ӘС) және әлеуметтік төлемдер (МӘМС, ӘМС, МЗЖ, ҚМЗЖ) есептелуі қажет.

МӘМС және ӘМС

2015 жылғы 16 қарашадағы №405-V «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» заңға сәйкес, қызметкер табысынан:

• ӘМС жарнасы – 3%;
• МӘМС жарнасы – 2%.

ӘМС бойынша аударымдар әр жұмыс берушіде бөлек есептеледі, ал МӘМС бойынша қызметкердің айлық барлық табыстарының жиынтығына байланысты.

МЗЖ және ҚМЗЖ

МЗЖ есептеу Әлеуметтік кодекстің 248-бабымен реттеледі. МЗЖ есептеу үшін алынатын айлық табыс 50 МЗП-тан аспауы тиіс. ҚМЗЖ мөлшерлемесі – 2,5%.

Әлеуметтік аударымдар (ӘА, СО)

Әлеуметтік аударымдар 7 МЗП-тан аспауы тиіс. Мөлшерлеме – 5%.

Әлеуметтік салық (ӘС)

ӘС есептеу жұмыс берушінің салықтық режиміне байланысты. Әр жұмыс беруші бөлек есептейді.

ЖТС (ИПН) ұстау

Қоса атқарушыға төленген табыстан ЖТС ұстау қажет. ЖТС мөлшерлемесі – 10%. Қоса атқарушы ҚР СК 342-бабы бойынша шегерімдерге құқылы.

Қоса атқарушыны ресми рәсімдемеу

Қоса атқарушыны рәсімдемеу ҚР ЕК 33-бабы 3-тармағын бұзу болып табылады. Бұл жағдайда айыппұл көзделген.

Еңбек құнынан ЖТС пен әлеуметтік төлемдердің сомасын есептеу үшін тегін калькуляторды пайдалануға болады.