Иностранные резиденты и право собственности на недвижимость в Казахстане: возможности и ограничения

Жеке тұлға – резидент емес Қазақстанда жылжымайтын мүлікке иелік ете ала ма?

Қазақстан аумағында жылжымайтын мүлікке меншік құқығы бар азаматтар, ресми азаматтығын өзгерткен жағдайда, тұрғылықты жерін өзгертпей қалуы мүмкін. Сонымен қатар, шетелдіктер, әсіресе ТМД азаматтары, ҚР азаматтары болып табылатын туыстарынан мұраға жылжымайтын мүлік алуы мүмкін. Алайда, резидент емес шетелдіктер Қазақстанда жылжымайтын мүлікке иелік ете ала ма, әлде бар немесе алынған мүлікті сату керек пе? Бұл сұраққа жауап беру үшін салық міндеттемелерін де ескеру қажет.

Азаматтық және резиденттік ұғымы

1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Заңының 2-бабына сәйкес, Қазақстан аумағындағы шетелдіктер:

• ҚР азаматы болып табылмайтын;
• басқа мемлекеттің азаматтығын дәлелдей алатын (мысалы, басқа елдің паспорты бар) адамдар.

Салықтық резиденттік ұғымы да бар. ҚР Салық кодексінің 217-бабы 1-тармағына сәйкес, ҚР резиденті болып табылады:

• Қазақстанда тұрақты болатын жеке тұлға (қатарынан 12 ай ішінде кемінде 183 күнтізбелік күн);
• Қазақстанда тұрақты тұрмайтын, бірақ өмірлік мүдделер орталығы осында орналасқан тұлға (ҚР-да тұруға ықтиярхаты бар, отбасы осында тұрады, жылжымайтын мүлік бар).

ҚР азаматтары, сондай-ақ ҚР азаматтығын алу туралы немесе тұрақты тұруға рұқсат алу туралы өтініш берген адамдар елде тұрған уақытына қарамастан резидент деп танылады. Ал резидент емес деп бір мемлекетте қызметін жүзеге асыратын, бірақ басқа елде тұрақты тіркелген және тұратын жеке тұлғалар танылады.

Шетелдіктердің жылжымайтын мүлікке иелік етуі

1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 Заңның 9-бабына сәйкес, ҚР-да тұрақты тұратын шетелдіктер (ықтиярхаты барлар) тұрғын үй қатынастары саласында ҚР азаматтарымен тең құқықтарға және міндеттерге ие. Бұл шетелдіктердің Қазақстанда тұрғын үй және басқа да мүлікке меншік құқығы бола алатынын білдіреді.

1997 жылғы 16 сәуірдегі №94 «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңының 2-бабының 24) және 28) тармақшаларына сәйкес:

• тұрғын үй – тұрақты тұруға арналған және пайдаланылатын, белгіленген нормалар мен ережелерге сай жеке тұрғын бірлігі (үй, пәтер, жатақхана бөлмесі);
• пәтер – көппәтерлі тұрғын үйдің бөлігі болып табылатын, тұрақты тұруға арналған және пайдаланылатын жеке тұрғын үй.

Уақытша болатын шетелдіктер халықаралық шарттар мен ҚР заңнамасы негізінде мүліктік құқықтарға ие бола алады. Алайда, резидент емес шетелдіктерде, әсіресе, мұраға немесе сыйға жылжымайтын мүлік алған кезде, мәселелер туындауы мүмкін.

Салықтық міндеттемелер

ҚР Азаматтық кодексінің 252-бабы 1-тармағына сәйкес, егер адамның меншігінде қолданыстағы заңнамаға сәйкес оған тиесілі бола алмайтын мүлік болса, ол мүлікті меншік құқығы туған күннен бастап 1 жыл ішінде иеліктен шығару қажет. Бұл мерзім өтіп кетсе, мүлік сот шешімі бойынша мәжбүрлеп иеліктен шығарылады.

Резидент емес шетелдікке жылжымайтын мүлікке иелік ету кезінде салық тәуекелдері де бар. ҚР АК 117-бабы 1-тармағына сәйкес, жылжымайтын мүлікке жатады:

• жер учаскелері;
• ғимараттар мен құрылыстар;
• көпжылдық екпелер және жермен тығыз байланысты өзге де мүлік.

Салық кодексінің 216-бабы 2-тармағына сәйкес, резидент емес те ҚР-дағы көздерден алынған табыстардан салық төлеуге міндетті. Сыйға немесе мұраға мүлік алу жағдайында – бұл жеке табыс салығы (ЖТС).

ЖТС сомасын резидент емес СК 317-бабы 3-тармағына, сондай-ақ 320 және 646-баптарындағы мөлшерлемелер бойынша есептеуі тиіс (жылжымайтын мүлікті сату кезіндегі құн өсімі бойынша – 15%). Егер салықтық жеңілдігі бар мемлекет азаматы болса, мөлшерлеме – 20%.

Салық мүліктің жалпы құнынан емес, құн өсімінен төленеді. Сатып алу бағасы нөлге тең болған жағдайда, кадастрлық құн алынады, ол нарықтық бағадан әлдеқайда төмен болуы мүмкін.

Декларацияны тапсыру мерзімі

Салық кодексінің 659-бабына сәйкес, ЖТС декларациясын келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсыру қажет. Резидент емес жеке тұлға:

• ИИН алуы тиіс;
• ЖТС сомасын өзі есептейді;
• 270.00 нысанын келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырады;
• Салықты 25 қыркүйекке дейін төлейді.

Егер шетелдік резидент емес есепті кезең ішінде ҚР-дан кетсе және келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін қайтып оралмаса, ол 270.00 нысанын ағымдағы салық кезеңінде тапсыра алады.

Қорытынды

Ықтиярхаты бар шетелдік Қазақстанда азаматтармен тең дәрежеде жылжымайтын мүлікке иелік ете алады. Ал резидент емес болса, мүлікті 1 жыл ішінде иеліктен шығарып, ЖТС есептеп, 270.00 нысанын тапсырып, салықты төлеуі тиіс.